Bảo tồn văn hóa lễ hội ở Phú Thọ

Văn hóa dân gian trong các lễ hội ở Phú Thọ

Lễ hội ở Phú Thọ là một hình thức sinh hoạt cộng đồng của người dân sau những ngày làm việc đồng ruộng vất vả, một nắng hai sương để làm ra thúng ngô, đấu thóc, cũng là dịp để nhân dân tìm đến sự ngưỡng vọng Tổ tiên; thánh thần là những người “phò dân hộ quốc” nhằm ôn lại truyền thống, tri ân công đức, giải nỗi lo âu, bày tỏ ước mơ trong cuộc sống. Lễ hội ở Phú Thọ là một hoạt động có ý nghĩa văn hóa tinh thần từ lâu đời; nó có sức hấp dẫn, lôi cuốn, thu hút mọi tầng lớp trong xã hội và ngày càng trở thành một nhu cầu, một khát vọng của cả cộng đồng dân tộc. Đến với lễ hội Phú Thọ người dân không chỉ được hưởng thụ tinh thần văn hóa dân tộc, tâm lý cộng đồng mà còn được trực tiếp là người sáng tạo ra các sản phẩm văn hóa để đáp ứng nhu cầu phục vụ đời sống tinh thần của chính mình.

Bơi thuyền rồng trong một lễ hội ở Phú Thọ

Bơi thuyền rồng trong một lễ hội ở Phú Thọ

Lễ hội ở Phú Thọ vô cùng phong phú gồm: 223 lễ hội dân gian, 32 lễ hội cách mạng, 5 lễ hội tôn giáo . Việc tổ chức lễ hội trong những năm gần đây đã đi vào ổn định; lễ hội Đền Hùng đã đạt tới sự chuẩn mực quốc gia. Công tác tổ chức ngày càng tốt hơn, đảm bảo an toàn cho khách hành hương; các nghi lễ, trò chơi dân gian truyền thống được nghiên cứu, phục hồi, tổ chức trang trọng. Nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể thao, du lịch được tổ chức hài hòa đã góp phần làm phong phú nội dung hoạt động hội, thu hút đông đảo du khách tham gia du lịch Phú Thọ.

Bất cập tồn tại trong các lễ hội ở Phú Thọ

Lượng du khách đến với các lễ hội ở Phú Thọ ngày càng tăng vọt như những năm gần đây tạo nên một áp lực về vệ sinh môi trường và sự tồn tại lâu dài của di tích. Khách đông, rác nhiều do du khách thăm quan lễ hội mang theo đồ đựng bằng túi nilon, vỏ bao túi bánh kẹo, chai nhựa… khi dùng xong tự do vứt bỏ; Vẫn còn hiện tượng đưa đồ cung tiến đắt tiền, quá khổ hoặc không phù hợp vào khuôn viên các di tích khi chưa được phép của cơ quan có thẩm quyền. Ban quản lý ở một số di tích đã đặt quá nhiều đĩa trên các ban thờ hoặc đặt nhiều hòm công đức… đã làm mất đi vẻ trang nghiêm và sự thanh tịnh của di tích; gây phản cảm cho người hành lễ.

Có người khi đi lễ còn gài tiền vào tay tượng, vuốt tay tượng rồi lại vuốt vào mặt mình để xin được thánh thần phù hộ… Thắp hương có nguồn gốc từ truyền thống giữ lửa của người xưa; còn đốt vàng mã, tiền âm phủ… thì từ tục tùy táng mà ra. Nhưng người xưa thắp hương, đốt vàng mã cũng chỉ là nghi thức tượng trưng: 1 nén tâm nhang, lấy sự thành kính trong lòng làm lễ trọng dâng lên tổ tiên, không hề có chuyện “lễ ai lộc người ấy”, thắp nhiều hương, đốt nhiều vàng mã để được Thần, Phật phù hộ nhiều hơn. Việc giắt tiền vào tay tượng theo giáo sư Trần Lâm Biền phân tích thì đó là do một số người nhận thức văn hóa thấp, kém sự hiểu biết nên đã “hối lộ thần linh” nhằm đạt mục đích tưởng tượng để vụ lợi cá nhân. Đó là việc làm của người trần tục chứ không thể có ở chốn siêu phàm.

Lễ hội đền Hùng ở Phú Thọ

Lễ hội đền Hùng ở Phú Thọ

Mặt khác, để đáp lại nhu cầu của du khách thăm quan lễ hội ở Phú Thọ, các địa phương lại tùy tiện san gạt mặt bằng, chia lô bán hàng hoặc người bán hàng quán tự động khiêng bàn, xách ghế nhảy vào sân các di tích, làm ô uế môi trường di tích…Tình trạng xâm hại di tích, tùy tiện xây dựng, tu sửa, không xin phép hoặc xin phép xong lại lợi dụng sửa chữa cải tạo thêm, đã phá vỡ yếu tố gốc cấu thành di tích. Nếu cứ làm dịch vụ du lịch kiểu này sẽ gây nên tác hại khôn lường; làm cảnh quan lễ hội ở Phú Thọ ngày càng xuống cấp nặng nề, dần mai một đi cái vốn có của ông cha ta bao thế hệ đã dày công xây dựng .

Trong quản lý di tích lịch sử Phú Thọ đâu đó vẫn còn quan niệm chùa là của sư trụ trì mà quên mất rằng: Chùa là thiết chế văn hóa cộng đồng – Chùa làng là tài sản của nhân dân làng xã. Đã là của làng thì dân làng có quyền thừa hưởng trong sinh hoạt đời sống văn hóa tinh thần, có trách nhiệm bảo vệ và tu bổ di sản. Hiện nay một số địa phương có xu hướng đề nghị   nâng cấp xếp hạng di tích (từ di tích cấp tỉnh lên di tích cấp quốc gia, từ di tích do làng xã quản lý thành di tích cấp tỉnh), với mục đích nếu di tích được xếp hạng quốc gia hay cấp tỉnh thì Nhà nước phải cấp kinh phí để tu sửa, tôn tạo và bảo vệ; và khi di tích được nâng cấp thì tổ chức thăm quan du lịch lễ hội phải được đầu tư nâng cấp để du khách đến đông hơn, công đức nhiều hơn, dịch vụ ăn theo cũng sẽ phát triển hơn…

Xem thêm >>> Lễ hội Phú Thọ ngày xuân

Từ thực tế nêu trên, đòi hỏi phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học, lịch sử văn hóa; hướng dẫn, tập huấn nghiệp vụ về nội dung quản lý di tích và tổ chức lễ hội ở Phú Thọ. Vừa đẩy mạnh công tác tuyên truyền và quảng bá thông tin lễ hội ở Phú Thọ, đặc biệt chú trọng nội dung thông tin mang tính phổ biến, giáo dục pháp luật, hành vi lối sống, cách ứng xử văn hóa… để tổ chức lễ hội, nhân dân địa phương,  du khách tham gia lễ hội hiểu được giá trị di sản văn hóa, nắm được quy định quản lý để tự điều chỉnh mình thông qua các hành vi cụ thể nhằm góp phần xây dựng nếp sống văn hóa lễ hội, hạn chế các biểu hiện tiêu cực: trong lễ bái, đặt tiền, thắp hương, giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường… trong các di tích lịch sử văn hóa. Cần có quy hoạch và quy định cụ thể, chặt chẽ về việc tổ chức dịch vụ – phục vụ du lịch để tránh tình trạng hàng quán lộn xộn, lấn chiếm không gian cảnh quan di tích; gây phản cảm trong dư luận xã hội. Đặc biệt cần kiên quyết ngăn chặn kịp thời các hiện tượng lợi dụng di tích, lễ hội để hoạt động mê tín dị đoan….

Có thể hiểu lễ hội dân gian là bảo tàng thiên nhiên, là cuộc đời thứ 2 bên cạnh cuộc đời thực, là trạng thái thăng hoa từ đời sống thực tế… Tổ chức lễ hội ở Phú Thọ, con người muốn được trở về cội nguồn “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” để khẳng định nguồn gốc cộng đồng và bản sắc văn hóa dân tộc. Thông qua lễ hội tạo ra cho con người niềm lạc quan, yêu cái thiện, xóa đi cái ác, cái vất vả trong cuộc đời thường nhật. Lễ hội ở Phú Thọ không chỉ làm sống lại nét đẹp văn hóa của “không gian thiêng” mà còn làm giàu và sáng tạo ra những giá trị văn hóa mới trong cộng đồng dân tộc.

Xem thêm >>> Du lịch lễ hội đền Hùng